W 2026 r. Europejski Tydzień Walki z Rakiem Szyjki Macicy trwa od 19 do 25 stycznia. Celem tej inicjatywy jest przypomnienie o tym, jak ważna jest świadomość i wykonywanie badań profilaktycznych pozwalających na odpowiednio wczesne wykrycie tej choroby. Przypominamy, że w naszym kraju rak szyjki macicy jest jednym z najczęstszych pod względem występowania nowotworem złośliwym u kobiet. 

– Co roku wykrywa się ponad dwa tysiące nowych przypadków raka szyjki macicy i około 1,5 tys. kobiet umiera z powodu tego nowotworu – wylicza prof. dr hab. n. med. Rafał Tarkowski, kierownik I Kliniki Ginekologii Onkologicznej i Ginekologii Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego Nr 1 w Lublinie. 

Jak wskazuje, te liczby mogłyby być znacznie mniejsze, gdyby kobiety częściej korzystały z badań profilaktycznych, które są refundowane i dostępne w całej Polsce. 

– Nadal odsetek pacjentek, które zgłaszają się do nas na badania profilaktyczne, jest niewystarczający. To badanie nieobowiązkowe, dobrowolne, w związku z czym wiele pań z tego programu nie korzysta; być może wstydzi się, odkłada to na później, a potem o tym zapomina. Zresztą podobna sytuacja dotyczy wszystkich badań profilaktycznych, jakie są nam zalecane – zaznacza prof. Tarkowski. 

Profesor przypomina, że z profilaktyki pierwotnej w postaci refundowanych szczepień przeciwko HPV (wirusowi brodawczaka ludzkiego) powinny korzystać już nastolatki. 

– Szczepienia przeciwko HPV mają też oczywiście sens w przypadku dojrzałych kobiet, jednak największą korzyść odnoszą osoby młode, nastolatki, które nie rozpoczęły jeszcze współżycia. Natomiast warto się szczepić w każdym wieku – podkreśla prof. Tarkowski. 

Nowy program profilaktyczny pomaga w walce z rakiem szyjki macicy 

Poza szczepieniami, kolejnym elementem profilaktyki, który pozwala odpowiednio wcześnie wykryć niepokojące zmiany, zanim nowotwór rozwinie się w organizmie, są badania przesiewowe. Od kilku miesięcy w Polsce realizowany jest nowy program profilaktyczny, finansowany przez Narodowy Fundusz Zdrowia i dedykowany dla kobiet w wieku od 24 do 64 lat. Aby z niego skorzystać, nie trzeba mieć skierowania – wystarczy umówić się na wizytę w poradni ginekologicznej. 

– W przypadku raka szyjki macicy mamy bardzo dobre badania skriningowe, które potrafią wykryć większość stanów przednowotworowych. To oznacza, że jesteśmy w stanie wyleczyć pacjentki, zanim będą miały raka. Jedynym warunkiem jest to, żeby panie zgłosiły się i skorzystały z tych badań. Aktualnie od pół roku funkcjonuje jeden z najnowocześniejszych programów profilaktycznych, opartych o skrining i wykrywanie infekcji wirusem HPV – mówi kierownik I Kliniki Ginekologii Onkologicznej i Ginekologii USK Nr 1 w Lublinie. 

Nowy program nie jest oparty na cytologii (jak było do tej pory), a na znacznie dokładniejszych badaniach molekularnych i wykrywaniu wirusa HPV. 

– Dzięki nim mamy dużo mniej fałszywych wyników niż w przypadku cytologii. To, co jest największym plusem nowego programu, to fakt, że jeżeli u pacjentki nie wykryjemy wirusa HPV, to kolejne takie badanie zalecane jest dopiero za 5 lat. Oznacza to, że wydłużył się okres między jednym badaniem a drugim, bo przy cytologii były to 3 lata – precyzuje prof. Tarkowski. – Pogłębioną diagnostykę robimy tylko u tych Pań, u których wykryjemy wirusy z grupy wysokiego ryzyka. W przypadku kobiet, u których wirus HPV zostanie wykryty, wykonujemy cytologię i kierujemy do dalszego etapu diagnostyki – wyjaśnia. 

Na zdjęciu: prof. dr hab. n. med. Rafał Tarkowski – kierownik I Kliniki Ginekologii Onkologicznej i Ginekologii Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego Nr 1 w Lublinie