BLASK: Co jest głównym przedmiotem Pani zainteresowań badawczych?
Mgr Aleksandra Mordzińska-Rak: Obecnie moje zainteresowania naukowe koncentrują się na badaniu funkcji transporterów lipidowych w procesie kancerogenezy (nowotworzenia). Zarówno w organizmach eukariotycznych (między innymi u ludzi), jak i w organizmach niższych ewolucyjnie, czyli organizmach prokariotycznych, znajdujemy białka transporterowe ABC. Są to białka komórkowe, które odpowiadają za transport różnych związków w organizmie przez błony komórkowe. W taki sposób transportowane są między innymi białka, lipidy, jony, leki. Do tej pory zidentyfikowano około 49 rodzajów transporterów ABC. Wśród nich wyróżniamy dwa transportery cholesterolu – ABCA1 i ABCG1, które są zlokalizowane w błonie komórkowej i to właśnie one są głównym przedmiotem moich zainteresowań badawczych. W mojej opinii są one bardzo istotne, ponieważ ich rola nie polega jedynie na transporcie cholesterolu w komórkach, ale również odpowiadają one za metabolizm wszystkich lipidów komórkowych, a co za tym idzie, odpowiadają też za organizację struktur błon komórkowych i komunikację komórkową. Warto też wspomnieć o tym, że chociaż sam cholesterol często kojarzy się ludziom negatywnie, np. z chorobami serca czy z miażdżycą, to tak naprawdę pełni on też szereg bardzo istotnych funkcji. Przede wszystkim – funkcje budulcową, bo buduje błony komórkowe, o których wspominałam, i występuje w nich w takich specjalnych strukturach, które nazywają się tratwami lipidowymi. W dużym skrócie: są to miejsca, w których komórki mogą się ze sobą komunikować i odbierać sygnały z otoczenia. Dane literaturowe gromadzone na przestrzeni lat pokazują, że w przebiegu procesów nowotworowych dochodzi do istotnych zmian w dystrybucji i metabolizmie cholesterolu. To bardzo niebezpieczna sytuacja, ponieważ takie zmiany homeostazy cholesterolu w komórce wpływają przede wszystkim na zmianę organizacji błon komórkowych, powodując m.in.. zaburzenia w funkcjonowaniu tratw lipidowych. W efekcie może dojść do nieprawidłowej komunikacji międzykomórkowej, a także błędnego odbierania sygnałów z otoczenia. W konsekwencji może to doprowadzić do aktywacji szlaków sygnałowych, odpowiedzialnych za inicjację procesu nowotworowego.
BLASK: Dlaczego to w Szkole Doktorskiej Uniwersytetu Medycznego w Lublinie zdecydowała się Pani na kontynuowanie swojej kariery naukowej?
Mgr Aleksandra Mordzińska-Rak: Ta decyzja wiązała się z tym, że od lat interesuje mnie geneza i rozwój procesów nowotworowych. Onkologia jest dziedziną mocno rozwijającą się, ale też wymagającą interdyscyplinarnego podejścia, czyli współpracy naukowców i klinicystów, a właśnie takie podejście oferuje Uniwersytet Medyczny w Lublinie. Przekonało mnie również to, że uczelnia ta może się pochwalić jednym z najnowocześniejszych Ośrodków Medycyny Doświadczalnej. To miejsce, które ma naprawdę ogromne zaplecze nowoczesnej infrastruktury badawczej, a przede wszystkim możemy tam wykonywać badania z wykorzystaniem modeli zwierzęcych. Uważam, że onkologia jest też na tyle specyficzną dziedziną, że tutaj te badania na zwierzętach są bardzo istotne, zwłaszcza, jeśli mówimy o badaniach przedklinicznych. To są główne argumenty, które przemówiły za tym, że wybrałam właśnie ten Uniwersytet do kontynuowania mojej kariery naukowej.
BLASK: Jest Pani jedną z laureatek ubiegłorocznej edycji konkursu PRELUDIUM 24, dzięki czemu realizowany przez Panią projekt badawczy pn. „Rola białka ABCA1 w metabolizmie cholesterolu i organizacji kluczowych struktur błony komórkowej w procesie nowotworzenia” otrzymał ponad 139,8 tys. zł dofinansowania, czego serdecznie gratulujemy. Jakie emocje towarzyszyły Pani po tym, jak dowiedziała się Pani o jego przyznaniu?
Mgr Aleksandra Mordzińska-Rak: To była ogromna radość, ale też zaskoczenie, bo szczerze mówiąc nie spodziewałam się, że mój projekt zostanie sfinansowany. Oczywiście sam wniosek grantowy starałam się przygotować jak najlepiej i ostatecznie byłam z niego naprawdę dumna, natomiast miałam na uwadze to, że w poprzednich latach ogólny wskaźnik sukcesu wśród wszystkich złożonych wniosków w ramach tego konkursu był dosyć niski. Właśnie dlatego już sama informacja o tym, że mój wniosek przeszedł pozytywnie pierwszy etap oceny merytorycznej i został zakwalifikowany dalej, bardzo mnie ucieszyła, bo to oznaczało, że komisja doceniła moją dotychczasową pracę i wysiłek. O ostatecznym rozstrzygnięciu konkursu PRELUDIUM 24 i otrzymaniu dofinansowania na mój projekt dowiedziałam się pod koniec listopada ub. r. i byłam z siebie bardzo dumna, bo w tej edycji wskaźnik sukcesu wynosił nieco ponad 14 proc.
BLASK: Czy mogłaby Pani przybliżyć naszym Czytelnikom jakie są założenia projektu, nad którym Pani pracuje i w jakim zakresie ich prowadzenie wspomoże grant zdobyty w ramach konkursu PRELUDIUM 24?
Mgr Aleksandra Mordzińska-Rak: Rozpoczęcie realizacji mojego projektu, który otrzymał dofinansowanie w konkursie PRELUDIUM 24 zaplanowane jest na 1 kwietnia br. i planowo potrwa dwa lata. Aktualnie jestem na etapie przygotowań merytorycznych i organizacyjnych do wdrożenia badań. Jeśli chodzi o tematykę, to tak jak wskazuje tytuł – „Rola białka ABCA1 w metabolizmie cholesterolu i organizacji kluczowych struktur błony komórkowej w procesie nowotworzenia” – wpisuje się ona w moje zainteresowania badawcze, bo dalej będę badać transportery lipidowe – transportery cholesterolu. Badania w projekcie zostaną przeprowadzone na liniach komórkowych jednego z najbardziej agresywnych nowotworów skóry – czerniaka. Charakteryzuje się on szybkim tempem wzrostu i niestety – wciąż – bardzo wysoką opornością na leczenie. Mimo postępu w medycynie, rokowania dla pacjentów z zaawansowanym czerniakiem nadal są bardzo dużym wyzwaniem i dlatego cały czas poszukiwane są nowe terapie w walce z tą chorobą. Dotychczas przeprowadzane przez nas badania pozwoliły zaobserwować, że zahamowanie aktywności transportera cholesterolu ABCA1 i całkowita utrata jego ekspresji (inaktywacja genu ABCA1) prowadzą do wyraźnego spadku wzrostu komórek czerniaka. Te wnioski zaobserwowaliśmy zarówno na podstawie badań in vivo (czyli badań z wykorzystaniem zwierząt doświadczalnych), jak i badań in vitro (czyli badań na hodowlach komórkowych). W projekcie zaplanowaliśmy wykorzystanie linii komórkowych czerniaka, wyprowadzanych z biopsji od chorych pacjentów.
Mój projekt składa się z trzech głównych części badawczych. W pierwszym etapie, zaplanowaliśmy przeprowadzenie hodowli organoidów 3D – to trójwymiarowe struktury, które znacznie lepiej niż klasyczne hodowle dwuwymiarowe odzwierciedlają warunki, które panują w guzie u pacjenta i pozwalają nam też zaobserwować komunikację międzykomórkową. W projekcie wykorzystamy Probucol – inhibitor białka ABCA1, który w wielu krajach na świecie jest wykorzystywany do leczenia hipercholesterolemii, czyli wysokiego poziomu cholesterolu u pacjentów. Mamy nadzieję, że to w przyszłości ułatwi jego ewentualne wykorzystanie jako środka w terapii przeciwnowotworowej. W drugim etapie badań planujemy przeprowadzić badania in vivo z wykorzystaniem dorosłych osobników ryb danio pręgowany i ocenić wpływ diety bogato cholesterolowej tych ryb na wzrost i przerzutowanie czerniaka. Jedną z kwestii jest ocena wpływu cholesterolu na wzrost guza, ale także będziemy oceniać zmiany w zawartości lipidów we krwi ryb, jak również ocenimy ekspresję różnych białek związanych z metabolizmem cholesterolu. Równolegle będziemy przeprowadzać trzeci etap projektu, czyli ocenimy, jak utrata ekspresji białka ABCA1 wpłynie na aktywność kluczowych szlaków sygnalizacji komórkowej, ważnych w przebiegu czerniaka, czyli ocenimy, czy białko ABCA1 przyczynia się do ich aktywacji/dezaktywacji i jak to wygląda od strony tej wspomnianej sygnalizacji komórkowej.
Mamy nadzieję, że w dłuższej perspektywie nasze badania przyczynią się przede wszystkim do rozwoju nowych strategii leczenia czerniaka i że to nie będzie tylko ingerencja w genom samego nowotworu, ale również w jego metabolizm, oraz, że to podejście otworzy nam nowe możliwości terapeutyczne w przypadku innych nowotworów, w których też obserwuje się zmiany w gospodarce lipidowej. Wyniki uzyskane w ramach projektu, który otrzymał dofinansowanie z konkursu PRELUDIUM 24 planujemy opublikować w renomowanych czasopismach zagranicznych oraz będziemy przedstawiać je na konferencjach naukowych, zrzeszających naukowców z całego świata. Mamy również nadzieję, że otworzy nam to drogę do aplikowania o kolejne granty badawcze.
BLASK: Bardzo dziękuję za rozmowę.
