Coraz częściej efekty tej pracy mają potencjał wykraczający poza publikacje naukowe. Aby jednak mogły być bezpiecznie rozwijane i w przyszłości wdrażane w praktyce, konieczne jest ich odpowiednie zabezpieczenie. Tu kluczową rolę odgrywa ochrona własności intelektualnej, w szczególności ochrona patentowa.
Patent nie jest „urzędowym dodatkiem” do wyników badań, ale daje możliwość swobodnego prowadzenia procesu wdrożenia danej technologii zabezpieczonej ochroną prawną. To narzędzie, które potwierdza nowość i poziom wynalazczy (oryginalność) rozwiązania oraz chroni dorobek naukowców przed nieuprawnionym wykorzystaniem. Daje też uczelni i twórcom realne możliwości dalszego rozwoju technologii, nawiązywania współpracy z przemysłem czy pozyskiwania partnerów do wdrożeń.
Statystyka 2025
Rok 2025 potwierdził wysoką aktywność naukowców UMLUB obszarze ochrony własności intelektualnej. Do Działu Komercjalizacji wpłynęło 37 wniosków o ochronę dóbr intelektualnych, a po weryfikacji i akceptacji Rzecznika Patentowego 42 zostały zgłoszone do Urzędu Patentowego RP, co pozwala Uniwersytetowi utrzymać pozycję uczelni składającej największą liczbę zgłoszeń wynalazków wśród uczelni medycznych. Kolejne projekty znajdują się na etapie doprecyzowania opisu wynalazku lub dalszej analizy potencjału.
W minionym roku Uniwersytet uzyskał 33 nowe patenty (w tym jeden w USA) i 4 prawa ochronne na wzór użytkowy. Ponadto w ocenie pozostaje jeszcze 103 wynalazki, z czego 3 zgłoszenia wynalazków są obecnie oceniane w procedurze międzynarodowej, co pokazuje, że część technologii rozwijanych w naszej Alma Mater ma potencjał międzynarodowy.
W 2025 roku przeprowadzono 102 oceny potencjału komercjalizacyjnego wynalazków, których właścicielem jest Uniwersytet Medyczny w Lublinie. Decyzją JM Rektora 76 technologii objęto dalszą ochroną patentową, co potwierdza ich znaczenie dla rozwoju uczelni oraz potencjał wdrożeniowy. Okres utrzymywania ochrony patentowej na rozwiązania opracowane na Uniwersytecie Medycznym w Lublinie mieści się zazwyczaj w przedziale od 6 do 8 lat i jest uzależniony m.in. od dalszej aktywności badawczej zespołów naukowych, postępów prac rozwojowych (w tym badań przedklinicznych i toksykologicznych), obowiązków wynikających z trwałości projektów, w ramach których dokonano zgłoszenia, a także decyzji współuprawnionych oraz realnych perspektyw wdrożeniowych danej technologii.
Na koniec 2025 roku portfel własności intelektualnej UMLUB obejmuje 105 aktywnych patentów, w tym 3 patenty zagraniczne (jeden europejski, jeden w Kanadzie, jeden w USA), a także 4 prawa ochronne na wzory użytkowe oraz 3 prawa ochronne na znaki towarowe. Za tymi liczbami kryją się konkretne projekty badawcze i zespoły naukowe, których praca ma realną wartość aplikacyjną.
Trzy projekty, realizowane na UMLUB, finansowane ze środków NCBR, których zakończenie przewidywało komercjalizację wyników projektu, zostały poddane niezależnej analizie, strategii i wycenie. Obecnie są przygotowywane przez Dział Komercjalizacji do wdrożenia rynkowego.
Głos eksperta: Rzecznik Patentowy o współpracy z naukowcami
O tym, jak wygląda proces ochrony wynalazków od strony praktycznej, opowiada Rzecznik Patentowy Uniwersytetu Medycznego w Lublinie – Pani mgr Anna Bełz.
- Dlaczego warto myśleć o ochronie patentowej już na etapie prowadzenia badań naukowych?
- Przy wyborze problemu badawczego należy brać pod uwagę możliwość ochrony patentowej, by zapewnić sobie monopol w postaci patentu lub innego prawa wyłącznego chronionego w Urzędzie Patentowym. Przed wyborem problemu badawczego warto zrobić rozeznanie w stanie techniki, co pozwala na większe szanse uzyskania ochrony patentu. Ponadto rozeznanie w stanie techniki na etapie wyboru problemu badawczego pozwala uniknąć tzw. „wyważania otwartych drzwi”. Może się bowiem okazać, że problem badawczy, który ma być przedmiotem realizacji, został już wcześniej rozwiązany przez inne osoby. Zatem podejmowanie zagadnienia, które było już przez kogoś innego zgłębiane, może prowadzić do odmowy udzielenia patentu przez Urząd Patentowy (braku ochronny prawnej) oraz ryzyka naruszenia praw wyłącznych osób trzecich.
Bardzo ważnym jest w procesie zabezpieczenia ochrony patentowej nie ujawnianie rozwiązań o cechach wynalazku przed datą zgłoszenia do Urzędu Patentowego, tj. nie przedstawiania ich w sposób publiczny (konferencje, publikacje, wpisy w internecie).
Publikacja dokonana wcześniej niż zgłoszenie do Urzędu Patentowego niweczy nowość wynalazku, co skutkuje odmową udzielenia patentu przez Urząd Patentowy i brakiem monopolu. A to w konsekwencji przekłada się na skuteczność komercjalizacji danego rozwiązania technicznego.
Rozwiązanie, które nie ma ochrony patentowej, nie jest atrakcyjne ani wartościowe z punktu widzenia obrotu prawnego.
- Jaką rolę odgrywa Rzecznik Patentowy we współpracy z zespołami badawczymi uczelni?
- Pomoc rzecznika patentowego jest wieloetapowa. Pozwala on ocenić zdolność patentową wynalazku, nowość, charakter techniczny, poziom wynalazczy i dostateczne ujawnienie.
Ukierunkowuje badaczy na określone czynności w ramach prowadzonych badań, które pozwolą uzyskać poparcie dla wynalazku, co z kolei wpływa na właściwe sformułowanie zakresu ochrony prawnej (patentowej) oraz zwiększa szanse uzyskania tej ochrony.
Sporządza dokumentację zgłoszeniową. Uczestniczy w procesie opracowywania opisu wynalazku. Ponadto formułuje wraz z twórcami optymalny zakres ochrony (zastrzeżenia patentowe). Kompletuje i składa niezbędną dokumentację zgłoszeniową wynalazku, a po zgłoszeniu prowadzi korespondencję z Urzędem Patentowym – w przypadku zarzutów podnoszonych przez Urząd, przygotowuje wspólnie z twórcami linię obrony tak by zachować jak najszerszy zakres ochrony.
- Jakie najczęstsze wątpliwości mają naukowcy zgłaszający swoje pierwsze wynalazki?
- Największe trudności dotyczą zrozumienia wymogów formalnych i merytorycznych dokumentacji zgłoszeniowej. Wymogi te są ściśle określone w Ustawie z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 1170 z późn. zm.) oraz w Rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 3 listopada 2016 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie dokonywania i rozpatrywania zgłoszeń wynalazków i wzorów użytkowych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1840).
Każde zgłoszenie musi być zgodne ze ściśle określonymi wymogami. Oprócz wymogów formalnych opis patentowy i zastrzeżenia patentowe/ochronne muszą być napisane tak by istota wynalazku (nowość wynalazku) była zrozumiała i cechy techniczne były ujęte w odpowiednim szyku. Ponadto zastrzeżenia patentowe powinny wyraźnie wskazywać cechy znane i nieznane – nowe, chyba że rozwiązanie jest całkowicie nowe na tle znanego stanu techniki (czyli tego co dotychczas zostało opublikowane).
- W jaki sposób patent może pomóc w dalszym rozwoju technologii i jej komercjalizacji?
- Patent uzyskany na rozwiązanie techniczne ma przewagę komercyjną nad rozwiązaniami niepodlegającymi ochronie. Wynalazek opatentowany wiąże się z monopolem uprawnień do wynalazku, który może podlegać obrotowi prawnemu.
Właściciel patentu ma wyłączność w stosowaniu wynalazku, a tym samym prawo do zakazywania innym podmiotom bezprawnego stosowania wynalazku.
Ponadto umowy dotyczące obrotu prawnego wynalazków, które uzyskują ochronę patentową, obliczone są na wyższą wartość ekonomiczną z uwagi na ich wyłączność terytorialną.
- Kiedy warto rozważać ochronę międzynarodową i co o tym decyduje?
- Ochronę międzynarodową warto rozważać w czasie opracowywania zakresu ochrony na podstawie znanego stanu techniki, tak by móc ocenić zdolność patentową w kraju i na świecie, a tym samym szanse na uzyskanie ochrony patentowej.
Kolejnym momentem, w którym warto rozważyć ochronę międzynarodową jest otrzymanie z Urzędu Patentowego RP raportu ze wstępną oceną zdolności patentowej wynalazku.
W przypadku, gdy wynalazek ma potencjalną zdolność patentową i wykazuje potencjał komercyjny i występują perspektywy do jego komercjalizacji za granicą, a wskazują na to zainteresowania rynkowe w danym kraju, warto rozważyć ochronę wynalazku w danym kraju. Wybór kraju, w którym patent ma być chroniony powinien być dokonany w oparciu o ocenę perspektyw komercjalizacji w danym kraju.
Przy ustalaniu strategii ochrony patentowej za granicą należy brać pod uwagę koszty tej ochrony, które w porównaniu do kosztów ochrony krajowej są wielokrotnie wyższe.
Warto też pamiętać, że przy występowaniu o ochronę zagranicą, procedura ostatecznie toczy się odrębnie w poszczególnych wybranych krajach/systemach ochrony, a zatem wynalazek może w niektórych krajach uzyskać ochronę (udzielenie patentu), zaś w niektórych patent może być odmówiony, przy czym w takim przypadku poniesione koszty procedury nie podlegają zwrotowi.
Ochrona własności intelektualnej to ważny etap, ale dla wielu rozwiązań dopiero początek drogi. Uniwersytet Medyczny w Lublinie konsekwentnie wspiera swoich badaczy w ochronie efektów ich pracy, a także rozwija współpracę z otoczeniem społeczno-gospodarczym, traktując ją jako naturalne przedłużenie działalności naukowej. Wierzymy, że najlepsze efekty powstają tam, gdzie wiedza akademicka spotyka się z doświadczeniem rynkowym.
Rzecznik Patentowy i Dział Komercjalizacji wspierają naukowców na każdym etapie pracy nad innowacjami – od identyfikacji potencjału pomysłu, przez zgłoszenie ochrony patentowej, po wsparcie w procesie do komercjalizacji.
Jednocześnie Dział Komercjalizacji aktywnie rozwija swoją działalność, wprowadzając nowe inicjatywy w ramach programu „Inkubator rozwoju” oraz innych projektów wspierających rozwój patentów i ich promocję np. Cykl „na Patencie!”. Na bieżąco będziemy informować naukowców oraz przedsiębiorców o dostępnych możliwościach, inicjatywach, konkursach i narzędziach, zachęcając do aktywnego kontaktu i współpracy. Zapraszamy do kontaktu zarówno naukowców, którzy chcą bezpiecznie rozwijać swoje pomysły, jak i przedstawicieli biznesu poszukujących innowacyjnych rozwiązań z obszaru medycyny i nauk o zdrowiu. Wspólna praca na linii Badacz - Rzecznik Patentowy - Dział Komercjalizacji może sprawić, że wyniki badań prowadzonych na Uniwersytecie Medycznym w Lublinie znajdą praktyczne zastosowanie i realnie wpłyną na rozwój nowoczesnej medycyny.
Autor: Monika Ścibior, Dział Komercjalizacji
Na poniższym zdjęciu: mgr Anna Bełz - Rzecznik Patentowy Uniwersytetu Medycznego w Lublinie
