Tętniak aorty brzusznej (AAA – Abdominal Aortic Aneurysm) to miejscowe osłabienie i poszerzenie ściany aorty w jej odcinku brzusznym. Choroba często nazywana jest „cichym zabójcą”, ponieważ rozwija się przez wiele lat i w większości przypadków przebiega bezobjawowo. Szacuje się, że na świecie z tętniakiem aorty brzusznej żyje ponad 35 milionów osób. Wskaźnik zachorowalności u mężczyzn powyżej 60. roku życia wynosi około 4,3 procent. U kobiet jest on niższy i wynosi około 0,95 procent, jednak choroba w tej grupie charakteryzuje się zwykle cięższym przebiegiem i gorszym rokowaniem.
Badania przeprowadzone w Polsce wskazują na podobną skalę problemu. Częstość występowania tętniaka wynosi od 4,1 do 6 procent wśród osób powyżej 60. roku życia. Co istotne, analizy badań obrazowych wykonywanych w kraju wykazały, że większość wykrywanych przypadków stanowią tętniaki małe, o średnicy poniżej 44 mm (od 60 do 75 procent), w przypadku których pacjenci zazwyczaj nie odczuwają żadnych objawów. Oznacza to, że duża liczba osób w Polsce może żyć z rozwijającym się tętniakiem aorty brzusznej, nie mając o tym świadomości. W dłuższej perspektywie zwiększa to ryzyko jego pęknięcia i nagłej śmierci chorego. Z tego względu istnieje pilna potrzeba opracowania nowych, szybkich i łatwych do wykonania testów diagnostycznych umożliwiających wczesne wykrywanie choroby.
Jak powstaje tętniak aorty?
Mechanizm powstawania tętniaków aorty brzusznej jest złożony. U jego podłoża leży degradacja składników macierzy zewnątrzkomórkowej, przede wszystkim elastyny i kolagenu, które odpowiadają za elastyczność i wytrzymałość ściany naczynia.
Proces ten zachodzi w wyniku zwiększonej aktywności białek z grupy metaloproteinaz, nasilonego stresu oksydacyjnego oraz apoptozy komórek mięśni gładkich aorty. Zmiany te rozwijają się powoli i przez długi czas nie powodują objawów, które mogłyby zaniepokoić pacjenta. Sporadycznie mogą pojawić się niespecyficzne symptomy, takie jak ból pleców czy uczucie pulsowania w jamie brzusznej. Najnowsze badania wskazują również, że dominującą rolę w rozwoju choroby mogą odgrywać czynniki genetyczne, które odpowiadają nawet za 70–80 procent ryzyka zachorowania.
W grupie najbardziej zagrożonej znajdują się przede wszystkim mężczyźni po 60. roku życia, palący papierosy, z nadwagą i nadciśnieniem, a także osoby, u których w rodzinie występowały przypadki tętniaka aorty.
Najgroźniejsze powikłanie to pęknięcie tętniaka
Konsekwencje niewykrycia choroby na czas mogą być bardzo poważne. Największym zagrożeniem jest pęknięcie tętniaka, które w większości przypadków kończy się śmiercią pacjenta.
Jak podkreśla prof. dr hab. n. farm. Anna Bogucka-Kocka, kierownik merytoryczny projektu badawczego pt. „Test do wczesnego wykrywania tętniaków aorty brzusznej bazujący na predykcyjnych biomarkerach molekularnych”, największym problemem w diagnostyce jest bezobjawowy przebieg choroby.
– Jeśli tętniak zostanie wykryty zbyt późno, może dojść do jego nagłego pęknięcia, które w wielu przypadkach kończy się śmiercią pacjenta – zaznacza profesor Anna Bogucka-Kocka.
Diagnostyka istnieje, ale nie jest badaniem przesiewowym
Obecnie tętniaki aorty brzusznej diagnozuje się głównie przy użyciu badań obrazowych, takich jak ultrasonografia, tomografia komputerowa czy rezonans magnetyczny. Metody te pozwalają na dokładny pomiar średnicy aorty i ocenę stopnia zaawansowania choroby.
Problem polega jednak na tym, że są to badania specjalistyczne, które nie są powszechnie stosowane jako badania przesiewowe. W praktyce oznacza to, że tętniaki są często wykrywane przypadkowo podczas badań wykonywanych z innych powodów.
Dlatego coraz większą uwagę zwraca się na możliwość wykorzystania biomarkerów molekularnych, które mogłyby umożliwić wczesne wykrywanie choroby na podstawie badania krwi.
Naukowcy z Uniwersytetu Medycznego w Lublinie pracują nad nowym testem
Takie rozwiązanie opracowują badacze z Uniwersytetu Medycznego w Lublinie pod kierownictwem prof. dr hab. n. farm. Anny Boguckiej-Kockiej.
– Obecnie pracujemy nad stworzeniem prototypu testu diagnostycznego opartego na predykcyjnych biomarkerach molekularnych, który może przyczynić się do zwiększenia wykrywalności tętniaków aorty brzusznej na wczesnym etapie ich rozwoju – informuje profesor Anna Bogucka-Kocka.
Inspiracją do rozpoczęcia badań była luka rynkowa wskazująca na brak rozwiązania, które mogłoby stanowić alternatywę lub uzupełnienie obecnych metod diagnostycznych.
Jak podkreśla kierownik projektu, obecnie nie ma na rynku testu ani innej metody diagnostycznej stosowanej przesiewowo w praktyce klinicznej, która pozwalałaby wykryć chorobę w jej wczesnym stadium.
Krew jako źródło informacji o chorobie
Opracowywany test ma bazować na analizie biomarkerów obecnych we krwi, takich jak mRNA, mikroRNA oraz białka sygnałowe.
– Mój kolega kiedyś zażartował, że „krew wie wszystko, bo jest oblatana po całym organizmie”. I jest w tym dużo prawdy. Krew przenosi cząsteczki sygnałowe, które są swoistym papierkiem lakmusowym procesów fizjologicznych i patologicznych zachodzących w organizmie – mówi profesor Anna Bogucka-Kocka.
Jeśli uda się określić, które z tych cząsteczek i w jakich stężeniach są związane z rozwojem tętniaka, możliwe będzie monitorowanie ich poziomu i wczesne wykrywanie choroby.
Test, który ma być dostępny dla każdego
Jednym z głównych założeń projektu jest stworzenie testu, który będzie stosunkowo tani i możliwy do wykonania w standardowych laboratoriach diagnostycznych. Dzięki temu mógłby być szeroko dostępny dla pacjentów.
Wczesne wykrycie choroby umożliwiłoby wdrożenie odpowiednich działań profilaktycznych, zwiększenie skuteczności leczenia planowego, zmniejszenie liczby nagłych operacji oraz ograniczenie śmiertelności związanej z pęknięciem tętniaka.
Jak podkreślają naukowcy z UMLUB, obecnie projekt znajduje się na poziomie gotowości technologicznej TRL3. Aby test mógł być stosowany w praktyce klinicznej, konieczne jest osiągnięcie poziomu TRL8, który potwierdza pełną wiarygodność technologii.
Przed badaczami jeszcze wiele pracy
Naukowcy podkreślają, że opracowanie skutecznego testu nie jest łatwym zadaniem, ponieważ patomechanizm choroby jest bardzo złożony i nadal nie został w pełni poznany.
– Przed nami jeszcze dużo pracy, ale każdy kolejny etap badań przynosi nowe wyniki, które przybliżają nas do stworzenia prototypu testu i jego przyszłych badań klinicznych – podsumowuje prof. Anna Bogucka-Kocka.
Członkowie zespołu badawczego:
I. Kwalifikacja uczestników badania na podst. wywiadu lek., badania fizykalnego i wyników badań obrazowych.
II. Część badawczo-analityczna
III. Część badawczo- analityczna, wykonanie zaawansowanej bioinformatycznej analizy danych, przygotowanie zgłoszenia patentowego i publikacji
Projekt KPOD.07.07-IW.07-0028/24 pt. „Test do wczesnego wykrywania tętniaków aorty brzusznej bazujący na predykcyjnych biomarkerach molekularnych” został sfinansowany przez Agencję Badań Medycznych (ABM) w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO). Projekt jest realizowany w ramach priorytetu „Efektywność, dostępność i jakość systemu ochrony zdrowia – część grantowa” oraz działania D3.1.1 „Kompleksowy rozwój badań w zakresie nauk medycznych i nauk o zdrowiu”.
Zdjęcia
2026-03-20 14:07:25
Łącznie ponad 20 drużyn bierze udział w trzydniowych Akademickich Mistrzostwach Polski Uczelni Medycznych w Koszykówce Kobiet i Mężczyzn, które rozpoczęły się 20 marca w Lublinie. Rozgrywki toczą się równolegle w trzech lokalizacjach: w Hali Sportowo-Widowiskowej UMLUB, Hali przy Zespole Szkół nr 12 oraz Hali przy Zespole Szkół nr 5. Zachęcamy do kibicowania!
2026-03-20 07:15:30
Tętniak aorty brzusznej (AAA – Abdominal Aortic Aneurysm) to miejscowe osłabienie i poszerzenie ściany aorty w jej odcinku brzusznym. Choroba często nazywana jest „cichym zabójcą”, ponieważ rozwija się przez wiele lat i w większości przypadków przebiega bezobjawowo. Szacuje się, że na świecie z tętniakiem aorty brzusznej żyje ponad 35 milionów osób. Wskaźnik zachorowalności u mężczyzn powyżej 60. roku życia wynosi…
2026-03-19 11:30:02
Z dumą informujemy, że prof. dr hab. Grażyna Iwanowicz-Palus, krajowa konsultantka w dziedzinie pielęgniarstwa ginekologiczno-położniczego i kierownik Zakładu Opieki Specjalistycznej w Położnictwie Wydziału Nauk o Zdrowiu Uniwersytetu Medycznego w Lublinie, została uhonorowana prestiżową nagrodą „Kobieta Rynku Zdrowia 2026” podczas XI Kongresu Wyzwań Zdrowotnych.
2026-03-19 09:51:14
W środę (18.03) uczniowie klas drugich i trzecich o profilu biologiczno-chemicznym z Międzynarodowego Liceum Ogólnokształcącego Paderewski wzięli udział w wykładach prowadzonych przez p.o. Kierownika Kliniki Chorób Metabolicznych i Immunoonkologii Katedry Onkologii dr n. med. Tomasza Ciszewskiego oraz dr n. med. Monikę Rychlik-Grabowską z Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego Nr 1. Uczniowie w trakcie zajęć mogli dowiedzieć się więcej m.in. na temat profilaktyki…
2026-03-17 14:00:01
Intensywne obciążenie poznawcze, presja wyników i nieustanna dostępność cyfrowa powodują, że wielu studentów deklaruje wyczerpanie psychiczne, w szczególności podczas sesji. Badania nad wypaleniem pokazują, że brak regularnej regeneracji zwiększa ryzyko chronicznego stresu, spadku motywacji i obniżenia jakości funkcjonowania poznawczego.