Z entuzjazmem odbudowywano nie tylko domy mieszkalne, ale przede wszystkim kliniki i przychodnie lekarskie, a chorych i potrzebujących było mnóstwo. Powstał wówczas projekt utworzenia kliniki stomatologicznej, przy czym władze Lublina przeznaczyły na jej budowę zrujnowany budynek po fabryce wag przy ul. Lubartowskiej 58.
Ministerstwo Zdrowia powołało na organizatora i dyrektora kliniki, przybyłego z Krakowa w marcu 1947 roku, prof. Józefa Jarząba - mojego Dziadka.
Profesor rozpoczął swoją działalność naukową we Lwowie w 1922 roku, pod kierunkiem prof. Antoniego Cieszyńskiego, następnie rozwijał pracę naukową i dydaktyczną w uniwersytetach w Rostoku (Niemcy), a następnie w Poznaniu, Łodzi i Krakowie.
Od 1947 roku nazwisko prof. Jarząba jest ściśle związane z Lublinem, gdzie na zaproszenie władz Wydziału Lekarskiego UMCS objął stanowisko kierownika Kliniki Stomatologicznej.
Sam profesor niegdyś wspominał: „Dobrze pamiętam te chwile w roku 1947, kiedy przyłączyłem się do organizatorów Wydziału Lekarskiego w Lublinie i wspólnie z młodzieżą, studentami i pracownikami naukowymi odgruzowywaliśmy kamienicę przy Lubartowskiej pod budowę przyszłej bardzo potrzebnej placówki. Może się to wydać dziwne, ale wtedy potrzeby społeczne budowy kliniki były w naszym regionie tak wielkie, że na ten cel wpływały składki pieniężne od mieszkańców i było bardzo dużo chętnych do pomocy przy odbudowie. W roku 1950, a więc trzy lata po moim przybyciu do Lublina, podjęła działalność we własnej siedzibie Katedra i Klinika Stomatologiczna”.
I tak właśnie, z trudem i finansowymi kłopotami, w marcu 1949 roku zainaugurowano działalność leczniczą na parterze Kliniki Stomatologicznej przy ul. Lubartowskiej.
Już od progu rzucało się w oczy bogate, nowoczesne jak na tamte czasy, wyposażenie i bardzo staranne urządzenie wnętrz. Powstały: poczekalnia dla pacjentów, gabinety zabiegowe (stomatologia zachowawcza, chirurgia, protetyka i ortodoncja, pracownia rentgenowska). Urządzono również kolorowy kącik dla dzieci z książeczkami i klockami dla małych pacjentów. Unikatem na skalę regionu był wyodrębniony specjalnie na terenie kliniki ogród dla pacjentów.
Trwały jednak ciągle prace przy wykończeniu klatki schodowej i pięter kliniki, gdzie przewidywano utworzenie sali operacyjnej dla chirurgii i oddziału chorych leżących.
Profesor Józef Jarząb, dbając o nowoczesny i elegancki wygląd budynku zamówił w krakowskiej, działającej od początków XIX wieku pracowni Romana Ryniewicza, piękny witraż nawiązujący tematem oczywiście do, jakbyśmy to dzisiaj powiedzieli, profilaktyki stomatologicznej. Przedstawiał bowiem dziecko w piżamce, trzymające kubeczek i szczoteczkę do zębów. Wszystko otoczone motywem kwiatowym i utrzymane w ciepłych barwach.
Witraż, na który czekano do 1953 roku, został umieszczony na pierwszym piętrze w głównej klatce schodowej. O tym oryginalnym i jedynym w ówczesnych lubelskich placówkach medycznych obiekcie dużo mówiono, a pacjenci, czasem nawet przechodnie, specjalnie z ciekawością zaglądali na schody kliniki, gdzie oprócz witraża, witało ich popiersie prof. Antoniego Cieszyńskiego.
Kiedy już sama umiałam myć zęby, a przypadek zrządził, że któregoś dnia dostałam czerwoną piżamkę w paski, taką jak na witrażu, mój Dziadek nazwał ten witraż „Hanusia” i mawiał, że przedstawia jego wnuczkę! Witraż był moim rówieśnikiem, bowiem powstał w roku moich urodzin. Ogromnie go lubiłam i traktowałam bardzo osobiście. Kiedy odwiedzałam w klinice mojego Dziadka i moją Mamę, zawsze zatrzymywałam się na półpiętrze i z dumą patrzyłam na tę kolorową mozaikę. Szkoda, że wtedy nikomu nie przyszło na myśl, żeby mnie przy tym witrażu sfotografować, miałabym teraz po latach cudowną pamiątkę... no trudno. Załączam za to oryginalne, stare zdjęcia hallu z popiersiem prof. Antoniego Cieszyńskiego i „mój” witraż.
Potem mijały lata, zmieniała się rzeczywistość i wkraczał postęp. Utworzono nowy Instytut i Wydział Stomatologiczny, którym po śmierci Dziadka kierowała moja Mama – profesor Grażyna Jarząb. W dawnej klinice przy ul. Lubartowskiej 58 powstała Wojewódzka Przychodnia Stomatologiczna. Po latach również i ona zmieniła swoją strukturę, więc stary budynek zaczął niszczeć i czekał go niepewny los.
Jakże wielka była moja radość, gdy Pani Dziekan Wydziału Lekarsko-Dentystycznego UM, profesor Renata Chałas zadzwoniła do mnie z miłą wiadomością, że witraż „z Lubartowskiej” udało się uratować, odzyskać, zrekonstruować i że ozdobi hall Uniwersyteckiego Centrum Stomatologii w Lublinie. Będzie teraz towarzyszył nowym pokoleniom lekarzy dentystów, a społeczności akademickiej Wydziału Lekarsko-Dentystycznego będzie przywoływał wspomnienia.
I tak oto historia z minionego wieku zakreśliła koło, a ja ze wzruszeniem mogłam sobie zrobić zdjęcie na jego tle po wielu, wielu latach…
Autor: dr Hanna Kołodziejczyk, Warszawa
Źródło: „Alma Mater”, nr 4 (137)/2025