Na wstępie warto zaznaczyć, że depresja nie jest chwilowym, jednodniowym stanem. Każdy z nas doświadcza czasem obniżonego nastroju, jednak aby zdiagnozować zaburzenie depresyjne, dana osoba musi spełniać określone kryteria. Przede wszystkim powinna przejawiać minimalną liczbę charakterystycznych objawów, które utrzymują się przez wskazany czas. Istotne są również liczba oraz nasilenie objawów – to one pozwalają specjaliście określić stopień zaburzenia: od depresji łagodnej, przez umiarkowaną, aż po ciężką. Często diagnoza poprzedzona, jest też innymi badaniami:

– W procesie diagnostycznym, oprócz oceny psychiatrycznej, konieczne bywa wykluczenie przyczyn somatycznych. Dotyczy to przede wszystkim chorób endokrynologicznych (szczególnie niedoczynności tarczycy), niedoborów (witaminy B12, niedokrwistość), zaburzeń metabolicznych (insulinooporność), chorób autoimmunologicznych (Hashimoto) oraz schorzeń neurologicznych. W procesie diagnostycznym wykonuje się podstawowe badania laboratoryjne, a w uzasadnionych klinicznie przypadkach diagnostykę poszerza się o badania obrazowe. - wyjaśnia Carolina Estko-Musiel , lekarz w trakcie specjalizacji z psychiatrii.

Depresji często mogą towarzyszyć zmiany apetytu, niepokój powodujący dyskomfort i napięcie w ciele, problemy ze snem, brak motywacji i energii, a także inne objawy somatyczne, m.in. dolegliwości bólowe.

– Choroba może powodować utratę radości, wycofanie z relacji, brak motywacji do rzeczy, które wcześniej były dla nas ważne, uczucie bezwartościowości i bezradności, a nawet utratę sensu życia. Celem leczenia jest zmniejszenie objawów, które mogą przysłaniać osobowość pacjenta. Często pod koniec terapii słyszymy, że ktoś znów czuje się sobą – mówi doktor Estko-Musiel.

Oblicza depresji

Przyczyny wystąpienia depresji są złożone. Czynniki wpływające na jej rozwój można podzielić na biologiczne, psychologiczne, społeczne i środowiskowe. Należy również pamiętać, że są osoby chorujące na depresję, których funkcjonowanie – widoczne na zewnątrz – nie odbiega od społecznych norm. Oznacza to, że chorzy mogą odnosić sukcesy zawodowe, a ich życie w sferze społecznej i osobistej może wydawać się satysfakcjonujące, mimo że doświadczają głębokiego cierpienia. Depresja nie ma jednej twarzy. Choć najbardziej utrwalony wizerunek osoby chorej to smutna, wycofana i leżąca w łóżku postać, nie jest to jedyny możliwy obraz tej choroby.

– Gdy mówimy o różnych „twarzach” depresji, nie możemy pominąć sposobu, w jaki chorują mężczyźni. Jeśli spojrzymy na kulturowe uwarunkowania i sposób wychowywania chłopców, często pojawia się przekaz, że okazywanie smutku jest niemęskie. Mężczyźni wchodzą z tym komunikatem w dorosłe życie, dlatego depresja w ich przypadku może nie przejawiać się w sposób klasyczny tzn. smutkiem czy obniżonym nastrojem – lecz złością, wybuchami agresji, rozdrażnieniem, popadaniem w uzależnienia lub pracoholizm – zauważa psycholog i psychoterapeuta Edyta Daniluk.

Depresja to nie tylko choroba dorosłych

Depresja, jak każda choroba, nie jest oznaką słabości. Może dotknąć każdego – niezależnie od poziomu inteligencji, statusu społecznego, płci czy wykształcenia, a także… wieku. Jak podkreślają specjalistki z Centrum Psychiatrii USK 1, depresja może występować również u dzieci i młodzieży. 

– Depresja u młodych osób, najczęściej objawia się drażliwością, wybuchami złości i wycofaniem z relacji społecznych. Jej symptomami mogą być także bóle głowy i brzucha bez wyraźnej przyczyny medycznej. Nie ignorujmy tych sygnałów i reagujmy – podkreśla Jagoda Kisyk, psycholog i psychoterapeutka w trakcie szkolenia.

W przypadku dzieci diagnoza jest szczególnie trudna, ponieważ objawy mogą mieć charakter somatyczny. Czasem dopiero po wykluczeniu przyczyn medycznych dziecko trafia do psychologa lub psychiatry. Kluczowy jest też dokładny wywiad, uwzględniający także wydarzenia takie jak przeprowadzka czy zmiana szkoły – które z perspektywy dorosłych mogą wydawać się neutralne, lecz dla dziecka stanowią silne obciążenie emocjonalne.

- Szacuje się, że depresja występuje u 1,3% młodzieży w wieku 10–14 lat i 3,4% nastolatków w wieku 15–19 lat. Według WHO depresja jest jedną z głównych przyczyn chorób i niepełnosprawności wśród nastolatków – dodaje psycholog, psychoterapeutka w trakcie szkolenia Jagoda Kisyk.  

Kiedy zgłosić się do specjalisty?

Rodzina i bliscy często jako pierwsi dostrzegają niepokojące zmiany, dlatego warto zastanowić się, gdy ci sugerują nam zmiany w zachowaniu. Warto pamiętać, że zarówno u dzieci, jak i u dorosłych kluczowy jest czas trwania objawów, jednak tak naprawdę każda wyraźna i utrzymująca się modyfikacja zachowania powinna skłonić do konsultacji.

– Warto zadać sobie pytanie: czy nadal czuję się sobą? Czy dostrzegam pogorszenie w porównaniu z tym, jak funkcjonowałem kilka miesięcy temu? – zaznacza doktor Carolina Estko-Musiel.

– Jeśli doświadczamy apatii, rozdrażnienia albo rezygnujemy z aktywności, które wcześniej sprawiały nam przyjemność, powinno nas to zaniepokoić. Reagujmy tak, jak w przypadku bólu gardła czy gorączki trwającej tydzień – nie czekajmy, aż samo przejdzie, tylko skonsultujmy się ze specjalistą –  apeluje psycholog i psychoterapeuta Edyta Daniluk - W przypadku łagodnych objawów depresji zgodnie z wytycznymi można rozpocząć interwencję od psychoterapii czy oddziaływań psychologicznych nakierowanych na zmianę stylu życia i aktywizację. Brak efektów lub ich niewystarczające natężenie może być powodem do włączenia farmakoterapii. Każdą sytuację należy jednak rozpatrywać indywidualnie i podczas konsultacji z lekarzem. Leki między innymi wyrównują nastrój oraz poprawiają funkcjonowanie somatyczne, ale psychoterapia pozwala zrozumieć – co się stało w moim życiu wcześniej? – Jakie mam schematy wchodzenia w relacje uczuciowe bądź zawodowe? -  a także jakie są zasady funkcjonowania mojego życia, które mogły przyczynić się do powstania depresji – zauważa. 

Jak zmniejszyć ryzyko zachorowania?

W książce „Neuronauka w psychoterapeutycznym procesie zmiany” opisano akronim SEEDS, obejmujący pięć filarów wspierających dobrostan psychiczny: relacje społeczne, aktywność fizyczną, rozwój i naukę, zdrowe odżywianie oraz higienę snu. Regularne dbanie o te obszary nie daje stuprocentowej ochrony przed depresją, ale stanowi ważny element profilaktyki i wzmacniania odporności psychicznej.

Coraz więcej mówi się również o higienie cyfrowej. Nadmierne korzystanie z mediów społecznościowych oraz nieustanne porównywanie się z wyidealizowanymi obrazami życia innych osób może sprzyjać obniżeniu nastroju i poczuciu niedostateczności. Jak zauważają specjalistki z USK 1, świadome ograniczanie czasu spędzanego online i troska o różnorodność codziennych aktywności stają się dziś istotnym elementem dbania o zdrowie psychiczne.

– Rośnie świadomość społeczna. Pacjenci coraz częściej zgłaszają się po pomoc wcześniej, zanim objawy osiągną skrajne nasilenie, co pozwala rozpocząć leczenie na wcześniejszym etapie – zauważa lekarz Carolina Estko-Musiel.

- Warto pamiętać, że w przypadku depresji choruje nie tylko jedna osoba – choroba dotyka całej rodziny. Rozmowa nie pogarsza stanu chorego, lecz stanowi realne wsparcie i pierwszy krok ku zdrowieniu - podsumowuje psycholog, psychoterapeutka w trakcie szkolenia Jagoda Kisyk.