Problem ten jest szczególnie istotny w środowisku akademickim. Przywoływane badania wskazują na skalę problemów ze zdrowiem psychicznym wśród studentów: około co ósmy student doświadcza zaburzeń nastroju, objawy depresyjne lub depresja występują u 27,2 proc. badanych, a myśli samobójcze deklaruje 11,1 proc.

– Wsparcie dla studentów jest rekomendacją ministerialną, w której sugeruje się uczelniom organizowanie bezpłatnych konsultacji indywidualnych i uruchamianie punktów wsparcia. Na Uniwersytecie Medycznym w Lublinie pomoc psychologiczna funkcjonowała jednak jeszcze zanim pojawiły się te rekomendacje. Studenci mogli korzystać z pomocy psychologów i psychoterapeutów współpracujących z uczelnią – podkreśla dr hab. n. o zdr. Ewa Humeniuk, prof. UMLUB, psycholog Akademickiej Pomocy Psychologicznej i Edukacyjnej (APPiE).

Od pomocy psychologicznej do APPiE

Początki obecnego systemu wsparcia sięgają 2016 roku, kiedy rozpoczęto prace nad stworzeniem bardziej kompleksowej formy pomocy. Ważnym momentem był rok 2020 i pandemia COVID-19. Wówczas wsparcie rozszerzono na całą społeczność akademicką, a pomoc świadczono przede wszystkim online.

W 2019 roku decyzją władz Uczelni powołano Uniwersytecką Pomoc Psychologiczną (UPP), która w 2021 roku została przekształcona w Akademicką Pomoc Psychologiczną i Edukacyjną (APPiE).

Ze wsparcia psychologicznego i psychiatrycznego mogą korzystać zarówno studenci polskojęzyczni, jak i studenci posługujący się językiem angielskim, a w razie potrzeby również innymi językami, np. ukraińskim.

Pierwszy krok nie musi być trudny

Osoby, które chcą skorzystać z pomocy psychologicznej lub potrzebują konsultacji psychiatrycznej, mogą zgłosić się za pośrednictwem formularza dostępnego na stronie APPiE. Wsparcie skierowane jest m.in. do osób doświadczających pogorszenia samopoczucia, kryzysu emocjonalnego, trudności adaptacyjnych lub decyzyjnych, obniżonego nastroju, lęku czy napadów paniki.

– Wydaje mi się, że możliwość zgłoszenia poprzez formularz online ułatwia zwrócenie się o pomoc. W swojej praktyce spotkałam kilka osób, które mówiły: „Miałam/miałem moment zwątpienia i wtedy wysłałam/wysłałem zgłoszenie”. Ponieważ kontakt jest prosty i anonimowy, bardzo ułatwia ten pierwszy krok – zauważa prof. Ewa Humeniuk.

Podczas spotkania specjaliści pomagają nazwać problem i określić, co jest największym obciążeniem dla danej osoby. Zdarza się, że student zgłasza trudności z opanowaniem stresu, a podczas rozmowy okazuje się, że ich przyczyną są np. zaburzenia lękowe.

Priorytetem jest bezpieczeństwo studentów

Szczególną uwagę specjaliści zwracają na sytuacje kryzysowe.

– W formularzu wskazuje się powód zgłoszenia. Jednym z nich są myśli samobójcze, na które reagujemy absolutnie natychmiast. Osoba, do której wpływają wszystkie maile ze zgłoszeniami, przegląda je kilka razy dziennie. Po otrzymaniu tego typu zgłoszenia reakcja jest zawsze natychmiastowa. Osoba zostaje od razu skierowana do konsultacji psychiatrycznej lub do kliniki psychiatrycznej w celu udzielenia niezbędnej pomocy. Jeśli natomiast student wpisuje nastrój depresyjny, również staramy się przyjąć go w pierwszej kolejności – wyjaśnia prof. Ewa Humeniuk.

Nie wszystkie zgłoszenia dotyczą sytuacji kryzysowych. Najczęściej studenci szukają pomocy w związku z trudnościami w funkcjonowaniu emocjonalnym i społecznym. Zgłaszają obniżony nastrój, problemy w relacjach interpersonalnych, przeciążenie stresem oraz inne trudności emocjonalne.

– To ważna informacja. Pokazuje bowiem, że wspieranie zdrowia psychicznego nie może ograniczać się jedynie do pomocy osobom, u których rozwinęło się już zaburzenie psychiczne. Równie ważne jest wcześniejsze działanie – zanim kryzys stanie się poważny – podkreśla dr hab. n. med. Marzena Samardakiewicz, prof. UMLUB, Koordynator APPiE.

Dlatego tak ważna jest profilaktyka – nauka rozpoznawania własnych emocji, radzenia sobie ze stresem, budowania relacji, komunikowania swoich potrzeb i korzystania ze wsparcia. Istotne jest również zauważenie momentu, w którym przeciążenie zaczyna przerastać możliwości radzenia sobie i potrzebna jest profesjonalna pomoc.

APPiE pełni w tym systemie funkcję „pierwszego punktu kontaktu”. Nie każdy student potrzebuje psychoterapii czy konsultacji psychiatrycznej. Czasem wystarczy krótkoterminowe wsparcie, konsultacja lub psychoedukacja. W innych przypadkach konieczne jest skierowanie do dalszego leczenia. Kluczowe jest możliwie wczesne rozpoznanie potrzeb i dobranie odpowiedniej formy pomocy.

Kiedy studia zaczynają przytłaczać

Jednym z częstszych powodów zgłoszeń, szczególnie na początku pierwszego semestru, są trudności adaptacyjne.

– Zwykle na początku pierwszego semestru mamy dużo zgłoszeń dotyczących trudności w adaptacji. Jest to związane z tym, że często młodzi dorośli opuszczają bezpieczne środowisko rodzinne i zaczynają samodzielne życie. Zmienia się też forma nauki, której nagle staje się bardzo dużo, szczególnie na kierunku lekarskim. Wtedy pojawiają się problemy adaptacyjne. Studenci zaczynają zastanawiać się, czy dobrze wybrali i czy to, czego chcieli, jest rzeczywiście tym, czego potrzebują. Naszą rolą jest wspólna praca nad tym, żeby potrafili sobie na te pytania odpowiedzieć – zaznacza prof. Ewa Humeniuk.

Inne częste trudności dotyczą relacji w grupie studenckiej, związków oraz kontaktów z rodzicami. Problemy mogą się nawarstwiać, wpływając także na sen, koncentrację i funkcjonowanie na uczelni.

– Nie warto czekać ze zgłoszeniem się po pomoc, jeżeli czujemy, że nasze problemy zaczynają się nawarstwiać. Może to prowadzić do kolejnych trudności. Gdy sobie nie radzimy, często zaczynamy gorzej spać. Brak snu sprawia z kolei, że gorzej przyswajamy wiedzę i mamy trudności z koncentracją, co może prowadzić do problemów z nauką oraz zaliczaniem kolejnych kolokwiów i egzaminów – wyjaśnia profesor. – Bardzo często spotykam się z tym, że zgłaszają się do nas studenci IV roku, którzy przyznają, że borykają się ze swoimi problemami już od I roku. Po spotkaniach widzą dużą poprawę i mówią: „Po co było tyle czekać i tak długo się męczyć?”. Dlatego nie bójmy się korzystać z APPiE – dodaje.

Pomoc nie tylko w sprawach związanych ze studiami

Sięganiu po pomoc może towarzyszyć przekonanie, że wizyta u psychologa jest oznaką słabości lub nieumiejętności radzenia sobie z życiem. Część studentów obawia się również, że podczas spotkania można rozmawiać wyłącznie o problemach związanych ze studiami.

– Studenci często uważają, że podczas wizyty u psychologa na uczelni można rozmawiać wyłącznie o problemach związanych ze studiami. Chciałabym to mocno zdementować – nie jest to prawdą – podkreśla prof. Ewa Humeniuk. – Bardzo pokrzepiające jest to, że często obserwuję, iż studenci, którzy przyszli i mieli bardzo pozytywne doświadczenie z APPiE, zachęcają później swoich kolegów i koleżanki do zwrócenia się do nas o pomoc – dodaje.

Specjaliści podkreślają, że nie trzeba czekać, aż problem stanie się poważny.

– Najbardziej szkodliwym mitem, z jakim się spotykam, jest to, że musi być już bardzo źle, żeby zgłosić się po pomoc psychologa. Tymczasem psycholog może pomóc także w drobniejszych problemach. My nie oceniamy i nie kategoryzujemy, więc naprawdę nie trzeba czekać, aż będzie bardzo źle. Warto przyjść z problemami, które mogą wydawać się nam błahe. Psycholog może pomóc także w ogólnym rozwoju i trudnościach, z którymi dana osoba sobie nie radzi – wyjaśnia profesor.

Podczas konsultacji specjaliści zwracają uwagę nie tylko na sytuację życiową, ale również na ogólny stan zdrowia. Jak podkreśla prof. Ewa Humeniuk, zaburzenia nastroju nie zawsze muszą być związane wyłącznie z trudnościami życiowymi.

– Studenci są czasami zdziwieni, gdy pytamy o ich ogólny stan zdrowia: jak śpią i się odżywiają, czy robili badania, jaki mają poziom hormonów lub witaminy D3 czy B12. Są to bardzo ważne pytania, ponieważ zaburzenia nastroju nie zawsze muszą być wynikiem trudności życiowych, ale również stanu zdrowia – wyjaśnia.

Dyskretna i profesjonalna pomoc

APPiE oferuje bezpłatne i dyskretne wsparcie psychologiczne oraz interwencję kryzysową. Pomoc dostępna jest w języku polskim, angielskim i ukraińskim. Ze wsparcia mogą korzystać studenci, doktoranci oraz pracownicy Uniwersytetu Medycznego w Lublinie.

Skala udzielanej pomocy pokazuje, jak duże jest zapotrzebowanie na tego rodzaju wsparcie. Od września 2022 do czerwca 2023 roku w ramach APPiE odbyło się 2145 spotkań, w tym 1685 stacjonarnych. 344 osoby skierowano na konsultację psychiatryczną, a 275 otrzymało zalecenie kontynuowania profesjonalnej pomocy psychologicznej lub psychoterapii.

W kolejnym roku akademickim z pomocy psychologicznej APPiE skorzystało 767 osób, a liczba spotkań wyniosła około 2200. Do konsultacji psychiatrycznej skierowano 133 osoby, natomiast 103 osobom zalecono dalszą profesjonalną pomoc.¹

– Dane te pokazują, jak duże jest zapotrzebowanie na łatwo dostępne wsparcie psychologiczne w środowisku akademickim – informuje prof. Marzena Samardakiewicz. 

Spotkania odbywają się indywidualnie. Po przesłaniu zgłoszenia trafia ono do specjalisty, który kontaktuje się ze zgłaszającym i ustala dogodny termin. Spotkanie trwa do godziny, a kolejne konsultacje ustalane są bez konieczności ponownego wypełniania formularza.

– Spotkania te nie są psychoterapią, ale pomocą psychologiczną, która jest krótkoterminowa – jesteśmy jakby SOR-em psychologicznym. W trakcie spotkań albo stawiamy diagnozę i leczymy, na ile jest to możliwe, albo kierujemy do innych specjalistów – wyjaśnia prof. Ewa Humeniuk.

Pomocy udzielają wykwalifikowani psychologowie i psychoterapeuci z wieloletnim doświadczeniem, przygotowani do pracy z osobami znajdującymi się w różnych sytuacjach życiowych oraz doświadczającymi kryzysów i trudności związanych z funkcjonowaniem w środowisku akademickim.

Ważnym elementem systemu jest także poufność.

– Psycholog z racji swojego wykształcenia jest zobowiązany do zachowania tajemnicy zawodowej. Niektórzy studenci boją się zgłaszać, gdy mają np. problemy z uzależnieniami lub poważniejsze problemy psychiczne, ponieważ obawiają się, że zostanie to zgłoszone i będzie podstawą do usunięcia z uczelni. Nie jest to prawdą. Psycholog czy psychiatra, który kontaktuje się ze studentem, jest zobowiązany do zachowania tajemnicy zawodowej bez względu na podległość służbową. Warto pamiętać, że mimo iż jesteśmy pracownikami Uniwersytetu, nasze działania zawsze podejmowane są na rzecz studenta – podkreśla prof. Ewa Humeniuk.

Wsparcie może przybierać różne formy i jest dostosowywane do potrzeb osoby zgłaszającej się po pomoc. Specjaliści mogą pracować również z grupą studentów lub pomagać w sytuacji konfliktu. Możliwe są także spotkania z rodzicami – na wyraźną prośbę osoby zainteresowanej.

Dostęp do profesjonalnego wsparcia psychologicznego jest ważnym elementem środowiska akademickiego. Pomoc nie musi zaczynać się dopiero wtedy, gdy problem staje się poważny. Czasem pierwszym krokiem może być po prostu rozmowa – pomoc w uporządkowaniu myśli, nazwaniu trudności i znalezieniu sposobu na poradzenie sobie z sytuacją.

Akademicka Pomoc Psychologiczna i Edukacyjna: appie.umlub.pl

___________

^{1. Dane pochodzące z pracy pt. „Zdrowie psychiczne studentów UMLUB”, autorstwa Marzeny Samardakiewicz i Magdaleny Wrońskiej, związanych z Zakładem Psychologii Katedry Psychospołecznych Aspektów Medycyny UMLUB oraz zaangażowanych w realizację projektu Akademicka Pomoc Psychologiczna i Edukacyjna (APPIE).}