W kręgu zainteresowań badawczych dr n. med. Katarzyny Smolińskiej i kierowanego przez nią zespołu są zagadnienia związane z otyłością oraz jej powiązaniami z rozwojem nowotworów, w tym rola białek FABP4 i FABP5 (FABP – Fatty Acid-Binding Proteins – przyp. red.) w procesie nowotworzenia. Białka te odpowiadają za transportowanie kwasów tłuszczowych wewnątrz komórek. 

– Istnieją już publikacje wskazujące na związek pomiędzy otyłością a procesem nowotworzenia, w których zwraca się uwagę również na rolę białek FABP. Chcieliśmy sprawdzić, jak te zależności wyglądają w tkance tłuszczowej pacjentów o różnym stanie zdrowia, w tym u osób z chorobami nowotworowymi. W tym celu podjęłam współpracę ze specjalistami z II  Kliniki Chirurgii Ogólnej, Gastroenterologicznej i Nowotworów Układu Pokarmowego Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego Nr 1 w Lublinie – mówi dr n. med. Katarzyna Smolińska z Pracowni Ran Przewlekłych UMLUB. – W trakcie pracy nad tym zagadnieniem uznaliśmy, że warto najpierw dokładnie przeanalizować dostępne doniesienia naukowe dotyczące białka FABP4 i jego potencjalnego związku z nowotworzeniem. Dlatego zebraliśmy interdyscyplinarną grupę specjalistów zainteresowanych tym tematem i wspólnie przygotowaliśmy przegląd piśmiennictwa – dodaje. 

Prace nad opracowaniem publikacji przeglądowej przeprowadził interdyscyplinarny zespół badawczy, w skład którego weszli specjaliści z trzech wydziałów Uniwersytetu Medycznego w Lublinie (Lekarskiego, Farmaceutycznego i Nauk o Zdrowiu) oraz z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Opracowane przez nich wnioski z wykonanego przeglądu piśmiennictwa zostały docenione i opublikowane w prestiżowym czasopiśmie pt. „Progress in Lipids Research” (200 pkt, IF 14,9).

– Zbieranie materiału trwało około czterech miesięcy, natomiast samo przygotowanie publikacji wymagało od nas więcej czasu, bo około pół roku. Każda z osób miała do napisania swoją określoną część, a następnie trzeba było to wszystko połączyć w całość, co było wymagające. W tym miejscu chciałabym bardzo podziękować całemu zespołowi zaangażowanemu w te prace, a szczególnie prof. Matthiasowi Neesowi, który dzielił się swoim doświadczeniem w tej kwestii. Końcową formę publikacji, czyli tę, która została opublikowana w „Progress in Lipids Research”, uzyskaliśmy po niecałym roku pracy – mówi dr n. med. Katarzyna Smolińska. 

Wpływ białka FABP4na proces nowotworzenia – co już wiemy? 

– Białka FABP transportują kwasy tłuszczowe do mitochondriów w celu uzyskania energii poprzez beta-oksydację. Wiadomo też, że nowotwór do wzrostu i podziałów potrzebuje bardzo dużo energii, Co istotne, FABP4 może odgrywać rolę nie tylko bezpośrednio w komórkach nowotworowych, ale również w mikrośrodowisku guza, czyli w otaczających go komórkach i tkankach. Jeśli więc mamy w okolicy nowotworu np. adipocyty (komórki tłuszczowe magazynujące energię w postaci trójglicerydów – przyp. red.), to są one stymulowane przez komórki nowotworowe do wydzielania tego białka oraz kwasów tłuszczowych, więc nowotwór dostaje dodatkową energię, którą wykorzystuje na dalsze podziały – tłumaczy dr n. med. Katarzyna Smolińska. – Wbrew powszechnym wyobrażeniom, nowotwór nie jest odizolowaną strukturą. Znajduje się w otoczeniu wielu różnych komórek, w tym komórek tkanki tłuszczowej, które mogą wpływać na jego funkcjonowanie i rozwój. Dlatego interesuje nas, czy zaburzenie procesów związanych z FABP4 oraz dostępnością kwasów tłuszczowych mogłoby ograniczyć metaboliczne wsparcie komórek nowotworowych, a w konsekwencji spowolnić ich wzrost. To właśnie między innymi te zależności chcemy lepiej zrozumieć w prowadzonych badaniach.  

Jak dodaje, prowadzone są również badania przedkliniczne dotyczące możliwości wykorzystania inhibitorów tego białka-

– Badania te są obecnie prowadzone głównie na modelach zwierzęcych, a ich dotychczasowe wyniki są obiecujące. Wskazują, że modulowanie szlaków związanych z FABP4 może potencjalnie wpływać na metabolizm komórek nowotworowych i zwiększać ich wrażliwość na stosowane leczenie, m.in. chemioterapię czy radioterapię. Jednym z kierunków badań jest więc sprawdzenie, czy ograniczenie dostępności kwasów tłuszczowych wykorzystywanych przez komórki nowotworowe jako energia może zahamować ich wzrost i zwiększyć skuteczność terapii – mówi dr n. med. Katarzyna Smolińska.

Zespół badawczy 

Interdyscyplinarny zespół badawczy, który zaangażował się w prace nad badaniem roli białka FABP4 w procesie nowotworzenia, stworzyli: 

• dr n. med. Katarzyna Smolińska z Pracowni Ran Przewlekłych UMLUB, 
• dr hab. n. med. i n. o zdr. Aleksandra Szopa, prof. UMLUB, Kierownik Zakładu Farmacji Klinicznej i Opieki Farmaceutycznej UMLUB i Prodziekan Szkoły Doktorskiej UMLUB, 
• lek. med. Jacek Dziedzic z II Katedry i Kliniki Chirurgii Ogólnej, Gastroenterologicznej i Nowotworów Układu Pokarmowego UMLUB, 
• lek. med. Norbert Nowak z II Katedry i Kliniki Chirurgii Ogólnej, Gastroenterologicznej i Nowotworów Układu Pokarmowego UMLUB, 
• dr hab. n. med. i n. o zdr. Anna Serefko, prof. UMLUB z Zakładu Farmacji Klinicznej i Opieki Farmaceutycznej UMLUB, 
• dr n. med. i n. o zdr. Michał Mirecki z II Katedry i Kliniki Chirurgii Ogólnej, Gastroenterologicznej i Nowotworów Układu Pokarmowego UMLUB, 
• dr Jan Sobczyński, prof. UMLUB z Zakładu Farmacji Klinicznej i Opieki Farmaceutycznej UMLUB, 
• dr hab. n. med. i n o zdr. Matthias Nees, prof. UMLUB z Zakładu Biochemii i Biologii Molekularnej UMLUB, 
• dr hab. Piotr Dobrowolski, prof. UMCS z Katedry Anatomii Funkcjonalnej i Cytobiologii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie,  
• prof. Timo Ylikomi z University of Tampere w Finlandii.