Odpowiedzialność nauki – fundament zaufania społecznego

Konferencję otworzyła dr hab. n. farm. Mariola Drozd, prof. UMLub, podkreślając, że w świecie dynamicznych zmian technologicznych i społecznych odpowiedzialność naukowa nie jest abstrakcyjną ideą, lecz praktycznym wymogiem.

– Odpowiedzialność działalności naukowej staje się fundamentem zaufania publicznego i warunkiem skutecznego wdrażania wiedzy dla dobra wspólnego – zaznaczyła. Wskazała również na znaczenie etycznego prowadzenia badań, transparentności i jakości komunikacji ze społeczeństwem, a także na odpowiedzialność za kształcenie nowych pokoleń badaczy.

Nauka jako część społeczeństwa
Koncepcję społecznej odpowiedzialności nauki omówiła mgr Renata Birska, Dyrektor Biblioteki Głównej UMLub, która podkreśliła, że nauka działa w określonym kontekście społecznym i ponosi odpowiedzialność za swoje oddziaływanie.

Prelegentka zwróciła uwagę, że jakość nauki nie powinna być oceniana wyłącznie liczbą publikacji, lecz realnym wpływem wyników badań. Przedstawiła globalne i krajowe regulacje dotyczące odpowiedzialności naukowej, w tym kluczowe założenia Agendy na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030, oraz omówiła działania podejmowane przez Uniwersytet Medyczny w Lublinie na rzecz otwartości i transparentności nauki.

Rzetelność w epoce dezinformacji
O wyzwaniach związanych z funkcjonowaniem nauki w dobie dezinformacji mówiła dr n. o zdr. Katarzyna Pawlikowska-Łagód, prof. UMLub.

– Żyjemy w epoce, w której prawda i fałsz toczą codzienną walkę o uwagę odbiorcy. Naukowiec musi dziś nie tylko poszukiwać wiedzy, ale także jej strzec – podkreśliła.

Prelegentka zwróciła uwagę na znaczenie etyki, krytycznego myślenia oraz rzetelnej komunikacji naukowej w świecie, gdzie atrakcyjność przekazu często wygrywa z wartością merytoryczną.

Naukowiec jako uczestnik dialogu społecznego
W dalszej części konferencji prof. dr hab. n. med. i n. o zdr. Barbara Ślusarska przedstawiła prelekcję poświęconą społecznej misji nauki. Przypomniała sylwetki Florence Nightingale i Lindy Aiken, których osiągnięcia zrewolucjonizowały współczesne systemy opieki zdrowotnej.

Profesor podkreśliła, że dziś naukowiec jest nie tylko odkrywcą, lecz także aktywnym uczestnikiem dialogu społecznego, odpowiedzialnym za praktyczne i etyczne wykorzystanie wyników badań. Niezbędna jest równowaga między wolnością badań a odpowiedzialnością wobec społeczeństwa.

Autonomia badań a zobowiązanie społeczne
Drugą sesję otworzył Rektor Uniwersytetu Medycznego w Lublinie, prof. dr hab. n. med. Wojciech Załuska, który w wykładzie „Nauka między autonomią a zobowiązaniem” omówił prawne granice wolności nauki oraz ich znaczenie dla funkcjonowania zespołów badawczych.

Jako przewodniczący KRAUM przedstawił działania zmierzające do stworzenia przejrzystego i odpornego na manipulacje systemu ewaluacji działalności naukowej. Podzielił się również doświadczeniami klinicysty i kierownika jednostki medycznej, wskazując na liczne dylematy związane z ustalaniem priorytetów badawczych w realiach ograniczonych zasobów.

MEDpedia – opowieść o medycynie i jej twórcach
Istotną część konferencji poświęcono prezentacji projektu „MEDpedia – Galeria Medyczna”. Prof. Agnieszka Polak podkreśliła, że geneza projektu sięga inicjatywy prof. Andrzeja Nestorowicza, który dostrzegł potrzebę ocalenia historycznych świadectw medycyny.

– Jak tę spuściznę ocalić i przekazać kolejnym pokoleniom? – to pytanie stało się fundamentem projektu.

„MEDpedia” została zaprojektowana jako nowoczesna platforma edukacyjna, prezentująca wywiady, filmy, wystawy i galerie w sposób zrozumiały dla specjalistów i osób spoza środowiska medycznego.

Prof. Agnieszka Polak podkreśliła, że projekt realizuje społeczną odpowiedzialność nauki, budując most komunikacyjny między nauką a społeczeństwem, oparty na rzetelnej wiedzy i zaufaniu.

O początkach projektu opowiedział również prof. dr hab. n. med. Kamil Torres, Prorektor ds. Kształcenia i Dydaktyki, dedykując swój wykład społeczności uniwersyteckiej w roku jubileuszu 75-lecia uczelni.

Debata ekspertów – odpowiedzialność w praktyce
Kolejnym punktem programu była debata akademicka moderowana przez dr hab. Renatę Bogusz, prof. UMLub. W panelu wzięli udział:

• dr hab. Mariusz Gagoś, prof. UMCS
• dr hab. Piotr Kulicki, prof. KUL
• dr Rafał Jakub Pastwa (KUL)
• prof. dr hab. Jarosław Sak (UMLub)

Dyskusja koncentrowała się na praktycznych aspektach wdrażania społecznej odpowiedzialności nauki, barierach instytucjonalnych oraz przykładach dobrych praktyk — od projektów angażujących lokalne społeczności, przez etyczne projektowanie algorytmów AI, po standardy bioetyczne w badaniach biomedycznych.

Paneliści zgodzili się, że dynamiczny rozwój technologii wymaga nowego spojrzenia na wartości i odpowiedzialność naukową. Podkreślili również konieczność współpracy interdyscyplinarnej i wzmacniania dialogu między nauką a społeczeństwem.

Konferencja „Społeczna odpowiedzialność nauki – od idei do działania” pokazała, że odpowiedzialność nauki nie jest teoretycznym pojęciem, lecz praktycznym zadaniem, realizowanym poprzez rzetelne badania, etyczną refleksję, transparentną komunikację i aktywne budowanie relacji ze społeczeństwem.

Wydarzenie podkreśliło, że współczesna nauka działa na styku wielu dziedzin i wartości, a jej siła tkwi w dialogu, interdyscyplinarności i odwadze podejmowania trudnych tematów.

Projekt „MEDpedia – Galeria Medyczna” jest dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Edukacji i Nauki w ramach Programu „Społeczna Odpowiedzialność Nauki II”. Umowa nr POPUL/SP/0093/2023/01.

Fot. Wioletta Mazur